Transaksiyonel Analiz (TA) Nedir?
Günlük hayatta bazen neden bir çocuk gibi küstüğümüzü, bazen neden bir otorite figürü gibi parmağımızı salladığımızı ya da neden bazı insanlarla konuşurken kendimizi çok rahat hissederken bazılarıyla sürekli çatıştığımızı hiç düşündünüz mü?
Bu soruların cevabı, psikolojinin en pratik ve anlaşılır ekollerinden biri olan Transaksiyonel Analiz (TA)’da saklı.
TA Nedir ve Kimin Eseridir?
Transaksiyonel Analiz, 1950’li yılların sonunda Kanadalı psikiyatrist Eric Berne tarafından geliştirilmiştir. Berne, insanların birbiriyle kurduğu her türlü iletişimi bir “transaksiyon” (sosyal alışveriş) olarak tanımlar. TA’ya göre her insanın kişiliği, üç farklı “Benlik Durumu”ndan oluşur.Üç Temel Benlik Durumu (E-Y-Ç)Eric Berne, kişiliğimizi üç ana bölüme ayırır. Her anımızda bu üçünden birinin içindeyizdir:
1. Ebeveyn Benliği (Parent):Çocukluğumuzda anne, baba veya bakım veren kişilerden kopyaladığımız kayıtları içerir.
a. Besleyici Ebeveyn: Şefkat gösteren, koruyan, izin veren ve destekleyen yanımızdır.
b. Eleştirel Ebeveyn: Yargılayan, yasaklayan, kural koyan ve bazen de küçümseyen tarafımızdır.
2. Yetişkin Benliği (Adult):
Kişiliğimizin “bilgisayar” kısmıdır. Duygulardan ziyade mantığa, verilere ve “şimdi”ye odaklanır. Durumu analiz eder, olasılıkları hesaplar ve objektif kararlar verir. Sağlıklı bir iletişim için Yetişkin benliğinin devrede olması kritiktir.
3. Çocuk Benliği (Child):
Hayatımızın ilk yıllarında verdiğimiz duygusal tepkilerin kaydıdır.
a. Doğal Çocuk: Yaratıcı, neşeli, meraklı ve bencil yanımızdır. “İstiyorum!” diyen taraftır.
b. Uyarlanmış Çocuk: Sosyal çevreye uyum sağlamak için geliştirdiğimiz taraftır. Ya “uslu çocuk” olup boyun eğer ya da “isyankar çocuk” olup her şeye karşı çıkar.
TA’nın Temel Felsefesi:
“I’m OK – You’re OK”
TA’nın dünyaca ünlü bir mottosu vardır:
“Ben de iyiyim, sen de iyisin.”
Bu felsefe, insanların özünde değerli olduğunu ve herkesin değişme kapasitesine sahip olduğunu savunur. Eğer taraflardan biri “Ben iyiyim, sen kötüsün” (Eleştirel Ebeveyn) ya da “Ben kötüyüm, sen iyisin” (Boyun Eğen Çocuk) pozisyonuna geçerse, iletişimde çatışma başlar.
Neden TA Öğrenmeliyiz?
a. Farkındalık Kazanmak:
Hangi durumda hangi benlik durumundan tepki verdiğinizi fark ederseniz, çatışmaları durdurabilirsiniz.
b. İletişimi Yönetmek:
Karşınızdaki size “Eleştirel Ebeveyn” olarak yaklaştığında, siz “Yetişkin” kalarak oyunu bozabilirsiniz.
c. Özgürleşmek:
Geçmişten getirdiğiniz ve artık size hizmet etmeyen “sen yapamazsın” veya “uslu olmalısın” gibi ebeveyn kayıtlarını değiştirme şansı verir.
Sonuç olarak; TA bize şunu öğretir: Bir “Gezgin” gibi hayat yolunda ilerlerken, hangi benlik durumumuzun dümende olduğunu bilmek, yolculuğun kalitesini belirleyen en önemli şeydir.